Πανίδα της Αλοννήσου

Πανίδα της Αλοννήσου

Τα ζώα που ζουν στην Αλόννησο - θηλαστικά, πουλιά και ερπετά - ανήκουν σε έναν κόσμο σιωπηλό και αόρατο, που διαφεύγει της αντίληψης και των αισθήσεών μας. Μόνο τα μεγάλα πουλιά, όταν περνούν από πάνω μας, γίνονται αντιληπτά από τον προσεκτικό παρατηρητή.

Χρειάστηκαν εμβριθείς παρατηρήσεις ετών, που ενεργοποιήθηκαν με την ευκαιρία της σύστασης και διαχείρισης του Θαλασσίου Πάρκου Αλοννήσου και Βορείων Σποράδων, για να συνταχθούν οι βασικοί κατάλογοι ειδών - στις εργασίες αυτές βασίζεται και η πιο κάτω παρουσίαση.

Η γενική εικόνα της χερσαίας πανίδας είναι αυτή που θα περίμενε κανείς για τα συγκεκριμένα γεωγραφικά και οικολογικά δεδομένα, ενώ η θαλάσσια πανίδα επικυρώνει με τον πλούτο και τη σπανιότητά της την απόφαση λήψης μέτρων προστασίας της περιοχής.

Θηλαστικά

Λόγω του μεγέθους, της γεωγραφικής απομόνωσης και της μακραίωνης παρουσίας του ανθρώπου στην Αλόννησο, τα θηλαστικά που ζουν πάνω στο νησί περιορίζονται στα μικρά σαρκοφάγα (κουνάβι, νυφίτσα), εντομοφάγα (σκατζόχοιρος, νυχτερίδες, μυγαλές) και τρωκτικά (ποντίκια, μυωξοί). Όπως και σε πολλά άλλα νησιά, ζουν και εδώ αρκετά αγριοκούνελα (Oryctolagus cuniculus).

Στα Γιούρα και ίσως και σε άλλες νησίδες ζουν ελεύθερα αγριοκάτσικα (Capra aegagrus), δηλαδή ένα φύλο κατοικίδιας γίδας, που έχει επανέλθει σε ημιάγρια κατάσταση.

Αλόννησος topoguide: Πανίδα της Αλοννήσου

Πανίδα της Αλοννήσου
Μεσογειακή φώκια (Monachus monachus)
Φωτογραφία: Vasilis Drosakis
Πατήστε για μεγέθυνση
Πιο ενδιαφέρουσα είναι η θαλάσσια πανίδα των θηλαστικών. Στο θαλάσσιο χώρο της Αλοννήσου και των γύρω νησιών, που θεσμικά καλύπτεται από το καθεστώς του Θαλασσίου Πάρκου Αλοννήσου & Βορείων Σποράδων, ζει η Μεσογειακή φώκια (Monachus monachus), απειλούμενο είδος που διατηρεί μικρούς και απομονωμένους πληθυσμούς στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η περιοχή φιλοξενεί επίσης αξιόλογη ποικιλία και πληθυσμούς δελφινιών, με αφθονότερα το κοινό Δελφίνι (Delphinus delphis), το Ρινοδέλφινο (Tursiops truncatus) και το Ζωνοδέλφινο (Stenella coeruleoalba).

Πουλιά

Η ορνιθοπανίδα της Αλοννήσου είναι αρκετά πλούσια και ενδιαφέρουσα. Τα είδη που έχουν παρατηρηθεί εδώ εμφανίζουν τρία διαφορετικά πρότυπα παρουσίας : κατ΄ αρχάς τα επιδημητικά και τα εποχικά μεταναστευτικά πουλιά που παραμένουν επί μακρόν στο νησί, κατά δεύτερον τα πουλιά των παράκτιων υγροτόπων και της θάλασσας, που επίσης έχουν παρατεταμένη παρουσία, και τέλος τα πουλιά που περνούν κατά τη μετανάστευση και παρατηρούνται περιστασιακά.

Αλόννησος topoguide
Πουλιά της Αλοννήσου: Πετρίτης (Falco peregrinus)

Τα αρπακτικά αντιπροσωπεύονται εδώ με λίγα επιδημητικά είδη, όπως το Βραχοκιρκίνεζο (Falco tinnunculus), ο Πετρίτης (Falco peregrinus) και η Γερακίνα (Buteo buteo). Το καλοκαίρι έρχονται τα είδη που παραμένουν στο νησί, όπως ο Φιδαετός (Circaetus gallicus) και ο Μαυροπετρίτης (Falco eleonorae), ο οποίος παραθερίζει στις νησίδες του Αιγαίου. Τέλος, υπάρχουν αναφορές για το Μαυροκιρκίνεζο (Falco vespertinus), που παρατηρείται κατά τη μετακίνησή του προς τη Βόρεια Ευρώπη, αλλά και για το Κιρκινέζι (Falco naumanni), που έρχεται το καλοκαίρι στην Κεντρική Ελλάδα.

Έχουν επίσης παρατηρηθεί το Διπλοσάινο (Accipiter gentilis ) και το Ξεφτέρι (Accipiter nisus), που πιθανόν παραμένουν κατά περιόδους στο νησί, κυνηγώντας στα ξέφωτα του δάσους και του θαμνώνα. Τα νυχτοπούλια φαίνεται ότι εκπροσωπούνται μόνο από την Κουκουβάγια (Athene noctua) και το Γκιώνη (Otus scops).

Αλόννησος topoguide
Πουλιά της Αλοννήσου: Κουκουβάγια (Athene noctua)
Το θαλασσοπούλια βρίσκουν στην περιοχή της Αλοννήσου έναν αληθινό παράδεισο: το απέραντο πέλαγος διακόπτεται από δεκάδες νησίδες, όπου δεν πατά ποτέ άνθρωπος, και οι ατελείωτες βραχώδεις ακτές εναλλάσσονται με ήσυχες παραλίες, όπου κρύβονται μικρές εποχικές συγκεντρώσεις νερού.

Ανάμεσα στα πουλιά του πελάγους που θα δούμε στα τοπία αυτά είναι ο Αρτέμης (Calonectris diomedea), ο Υδροβάτης (Hydrobates pelagicus), ο Αιγαιόγλαρος (Larus audouinii), ο Νανόγλαρος (Larus minutus) και ο Μύχος (Puffinus yelkouan).
Αλόννησος topoguide
Πουλιά της Αλοννήσου: Αιγαιόγλαρος (Larus audouinii)
Στις βραχώδεις ακτές βλέπουμε όλο το χρόνο είδη όπως η Αλκυόνα (Alcedo atthis) και ο Θαλασσοκόρακας (Phalacrocorax aristotelis), ενώ στους παράκτιους υγροτόπους την κατάλληλη εποχή θα συναντήσουμε πουλιά όπως ο Λευκοτσικνιάς (Egretta garzetta), ο Πορφυροτσικνιάς (Ardea purpurea), ο Κοκκινοσκέλης (Tringa totanus), οι συνήθεις Σουσουράδες (όπως η Λευκοσουσουράδα, η Σταχτοσουσουράδα και η Κιτρινοσουσουράδα), αλλά και η εντυπωσιακή Χαλκόκοτα (Plegadis falcinellus), που σταθμεύει εδώ στην περίοδο της μετανάστευσης.

Τέλος έχουν αναφερθεί και μερικοί σπάνιοι επισκέπτες, όπως ο Ψαραετός (Pandion haliaetus) και ο Ροδοπελεκάνος (Pelecanus onocrotalus).
Αλόννησος topoguide
Πουλιά της Αλοννήσου: Ψαραετός (Pandion haliaetus)
Στα όρια του δάσους με το θαμνώνα και τα αναρίθμητα ξέφωτα που αφήνουν πίσω τους οι πτώσεις των πεύκων, οι φωτιές και τα παλιά χωράφια, θα δούμε Κελάδες (όπως η Χαμοκελάδα, η Λιβαδοκελάδα και η Δενδροκελάδα), Ορτύκια (Coturnix coturnix), Στριτσίδες (ανάμεσα στις οποίες την ασυνήθη Λιοστριτσίδα, Hippolais olivetorum και την Ωχροστριτσίδα, Hippolais pallida).

Στον απέραντο θαμνώνα θα μαντέψουμε την παρουσία των μικροσκοπικών Τσιροβάκων και Φυλλοσκόπων, που κινούνται σα σκιές πίσω από τα κλαδιά, με πιο αξιοσημείωτους το Μαυροσκούφη (Sylvia atricapilla), το Μουστακοτσιροβάκο (Sylvia rueppelli), τον Κηποτσιροβάκο (Sylvia borin), τον Κοκκινοτσιροβάκο (Sylvia cantillans), το Δεντροφυλλοσκόπο (Phylloscopus collybita) και το Θαμνοφυλλοσκόπο (Phylloscopus trochilus).
Αλόννησος topoguide
Πουλιά της Αλοννήσου: Δεντροφυλλοσκόπος (Phylloscopus collybita)
Στην ανοιξιάτικη αλλά και τη φθινοπωρινή μετανάστευση θα δούμε δεκάδες Μελισσοφάγους (Merops apiaster), λίγες Χαλκοκουρούνες (Coracias garrulus), μερικούς Συκοφάγους (Oriolus oriolus) και αρκετούς Τσαλαπετεινούς (Upupa epops).

Στη Χώρα θα δούμε τις Σταχτάρες (Apus apus) και τους Σκεπαρνάδες (Tachymarptis melba), μαζί με τα χελιδόνια (Σπιτοχελίδονα, Μιλτοχελίδονα και κοινά Σταβλοχελίδονα), να διατρέχουν αστραπιαία τον αέρα.
Αλόννησος topoguide
Πουλιά της Αλοννήσου: Αετόμαχος (Lanius collurio)
Στους φρυγανότοπους θα δούμε τις ακίνητες σιλουέτες των Κεφαλάδων (όπως ο Αετόμαχος, Lanius collurio και ο Κοκκινοκεφαλάς, Lanius senator) και των Μυγοχαφτών (κυρίως Σταχτομυγοχάφτες, Muscicapa striata) να περιμένουν στωϊκά τη στιγμή που ένα μεγάλο ζουζούνι θα διασχίσει το οπτικό πεδίο τους.

Στους πετρότοπους του Γέρακα και του Εύζωνα πετάνε γύρω από την αόρατη επικράτειά τους οι ασπροκώλες (η καθεαυτό Ασπροκώλα, Oenanthe hispanica αλλά και ο αφθονότερος Σταχτοπετρόκλης, Oenanthe oenanthe) και ο αεικίνητος Καρβουνιάρης (Phoenicurus ochruros).

Ερπετά

Τα ερπετά βρίσκουν στην Αλόννησο ιδανικές κλιματικές συνθήκες, αλλά και την αγαπημένη τους ποικιλία σκιερών και φωτεινών περιβαλλόντων, όπου μπορούν επιλέξουν τις καλύτερες συνθήκες θεσρμοκρασίες, ανάλογα με την ώρα της ημέρας.

Η γεωγραφική απομόνωση του νησιού, ωστόσο, επιδρά περιοριστικά στον αριθμό των ειδών και έτσι η ερπετοπανίδα της περιοχής συνίσταται από 14 είδη - έξι ουροδελή, δύο χελώνες και έξι φίδια. Είναι πιθανόν να υπάρχει κάποιο είδος βατράχου στον υγρότοπο του Αγίου Δημητρίου.

Οι σαύρες εκπροσωπούνται στην Αλοννησο από το Σιλιβούτι (Podarcis erhardii), τον Αβλέφαρο (Ablepharus kitaibelii), την Τρανόσαυρα (Lacerta trilineata), τον Κυρτοδάκτυλο (Mediodactylus kotschyi, στις Σποράδες έχει αναγνωριστεί το υποείδος fuchsi) και το Σαμιαμίδι (Hemidactylus turcicus).

Αλόννησος topoguide
Ερπετά της Αλοννήσου: Τρανόσαυρα (Lacerta trilineata)
Στις χελώνες, σημαντική είναι η παρουσία της Θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta, ενώ στη στεριά θα βρούμε εύκολα την Κρασπεδωτή χελώνα (Testudo marginata).
Αλόννησος topoguide
Ερπετά της Αλοννήσου: Αγιόφιδο (Telescopus fallax)
Στο νησί έχουν καταγραφεί 6 είδη φιδιών, με πιο εντυπωσιακά την Οχιά (Vipera ammodytes), το Σαπίτη (Malpolon insignitus) και το Λαφίτη (Elaphe quatuorlineata), ενώ θα συναντήσουμε και το Σπιτόφιδο (Zamenis situla), τον Έφιο (Dolichophis caspius) και το Αγιόφιδο (Telescopus fallax).

Κείμενο: Τ. Αδαμακόπουλος. Φωτογραφίες: A. Bonetti

topoguide Greece

ΟΔΗΓΟΣ ΤΗΣ ΑΛΟΝΝΗΣΟΥ

topoguide Greece
Μια αναλυτική παρουσίαση της πανίδας της Αλοννήσου, με φωτογραφίες και περιγραφές πολλών ειδών, περιλαμβάνεται στον οδηγό Αλόννησος topoguide.

Ο οδηγός Αλόννησος topoguide είναι διαθέσιμος για συσκευές Android ως μία απο τις δεκάδες διαθέσιμες περιοχές της Ελλάδας, μέσα στη γενική εφαρμογή topoguide Greece. Η Αλόννησος περιλαμβάνεται στην ομάδα των Νησιών της Ελλάδας. Αποκτήστε τον οδηγό της Αλοννήσου ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.

Ο οδηγός Αλόννησος topoguide είναι επίσης διαθέσιμος για συσκευές iOS (iPhone και iPad) μέσα από την γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Αποκτήστε τον οδηγό της Αλοννήσου ως in-app purchase μέσα από την εφαρμογή.