Τα χωριά του Μαίναλου

Η Δημητσάνα
μονοπάτια, ιστορία, εξυπηρετήσεις, διαδρομές

Εισαγωγή

Η Δημητσάνα είναι χτισμένη πάνω σε ευρύχωρο ώμο, στο μοναδικό ομαλό πέρασμα της άνω κοιλάδας του Λούσιου, σε υψόμετρο περίπου 1000μ. Η θέση είναι ιδεώδης και εύλογα κατοικείτο από την αρχαιότητα: στην "Πλάτσα", το εξωτερικό σκέλος του φυσικού ώμου, διατηρούνται ανάμεσα στους τοίχους των νεώτερων κατοικιών τμήματα αρχαίου ισοδομικού τείχους, που ανήκαν στην ακρόπολη της αρχαίας πόλης Τεύθις, η οποία πιθανόν έδρευε στις ομαλές πλαγιές κάτω απο τη σημερινή κώμη και μέχρι το Παλαιοχώρι.

Ιστορική διαδρομή

Αν και ο σημερινός επισκέπτης της Δημητσάνας βλέπει μια μικρή κώμη όπου τα χαρακτηριστικά του εμπορικού κέντρου προβάλλουν έντονα μέσα από την οικοδομική των μεγάλων και συχνά πολυόρωφων κτιρίων και την έντονη παρουσία των παλιών και νεότερων καταστημάτων, από τη συγκρότησή της και μέχρι και τα μέσα του 18ου αιώνα ο πληθυσμός στηρίχθηκε στην αγροτική παραγωγή. Το Παλιοχώρι, με τα πλούσια νερά και τα φυσικά πλατώματα, υπήρξε ένα μεγάλο περιβόλι και ένας πολυεπίπεδος οπωρώνας. Η παραγωγή δημητριακών για το αλεύρι αλλά και για ζωοτροφές κατέλαβε τα απέραντα οροπέδια στα ΒΑ (Αγιολιάς, Καμινάρια, Δρυμώνας) όπου διατηρήθηκε μέχρι και τα μέσα του 20ου αιώνα, πριν την αντικαταστήσει πλήρως η τότε ακόμα θαλερή κτηνοτροφία.

Από τα μέσα του 18ου αιώνα η Δημητσάνα αναπτύσσεται σταδιακά σε σημαντικό εμπορικό κέντρο της περιοχής και γνώρισε μια περίοδο δύο αιώνων μεγάλης οικονομικής ακμής χάρις στις υδροκίνητες βιοτεχνίες (αλευρόμυλοι, νεροτριβές, βυρσοδεψεία και μπαρουτόμυλοι), τους οποίους κινούσαν τα άφθονα πηγαία νερά της κοιλάδας. Μέρος των νερόμυλων και μπαρουτόμυλων της περιοχής έχει διασωθεί στο εξαιρετικό Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης Δημητσάνας, στην έξοδο του μεγάλου κεφαλαριού του Αγιώργη, λίγο έξω από την πόλη. Από τα τέλη του 19ου αι., με την ανάπτυξη των βιομηχανικών μεθόδων, οι υδροκίνητες βιοτεχνίες παρήκμασαν και η Δημητσάνα έχασε την αίγλη της, παρέμεινε ωστόσο σημαντικός συγκοινωνιακός και διοικητικός κόμβος.

Αρχιτεκτονική

Η ίδια η πόλη, που έχει ανακηρυχθεί παραδοσιακός και διατηρητέος οικισμός, έχει πολλά σημαντικά, από ιστορική ή αρχιτεκτονική άποψη, κτίρια και μνημεία, όπως το σπίτι του Γρηγορίου Ε' (που έχει ανακαινισθεί και στεγάζει σήμερα το Εκκλησιαστικό Μουσείο), το κτίριο της Ιερατικής Σχολής Δημητσάνας (όπου σήμερα στεγάζεται η Βιβλιοθήκη Δημητσάνας, με πάνω από 15.000 τόμους, ανάμεσα στους οποίους σπάνιες εκδόσεις, κώδικες και πλούσιο ιστορικό αρχείο και η λαογραφική συλλογή), το σπίτι του Παλαιών Πατρών Γερμανού, ο πενταόροφος Πύργος του Ξενιού (που κτίστηκε το 1850 από τον σταφιδέμπορο της Πάτρας Κωνσταντίνο Κουκουζή) και πολλά άλλα.

Μοναστήρια

Στον άξονα της χαράδρας του Λούσιου και σε στενή εξάρτηση με τη Δημητσάνα άνθισαν η βυζαντινή μονή Φιλοσόφου, η μονή της Παναγίας των Αιμυαλών και η μονή του Τιμίου Προδρόμου. Στην έξοδο του φαραγγιού του Λούσιου, στα όρια της εμβέλειας της πόλης, εκτείνεται ο αρχαιολογικός χώρος της αρχαίας Γόρτυνας, όπου έχει ανασκαφεί μεγάλο τμήμα της ακρόπολης και σημαντικό ασκληπιείο με λουτρά.

Η κώμη είναι σήμερα διοικητικό και οικονομικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής και έδρα του δήμου Γορτυνίας. Διαθέτει μεγάλη υποδομή εστίασης και διαμονής και πολλά εμπορικά καταστήματα.

Εκκλησίες της Δημητσάνας

Οικισμός πλούσιος και δημογραφικά δυναμικός, καρδιά ενός τόπου όπου άνθισε η οικοδομική της πέτρας και έλαμψε η μνημειακή αρχιτεκτονική, η Δημητσάνα στολίστηκε κατά την εποχή της ακμής της με μεγαλόπρεπες ενοριακές εκκλησίες και πολλά ξωκλήσια. Ανάμεσα στις επτά εκκλησίες του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα που βλέπουμε σήμερα μέσα στην πόλη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ναοί της Αγίας Κυριακής, του Αγίου Χαραλάμπους, του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Ιωάννη και ο παλιότερος όλων, πρώτος μητροπολιτικός ναός της κώμης, ο ναός των Αγίων Ταξιαρχών.

Πολλά και πολύ ενδιαφέροντα ξωκλήσια θα βρούμε και στην περίμετρο της κώμης. Περισσότερα για τις εκκλησίες της περιοχής στο κεφάλαιο Εκκλησίες της Δημητσάνας.

Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης

Ένα από τα σημαντικότερα και πιο επιμορφωτικά αξιοθέατα της Δημητσάνας είναι το Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης. Το μουσείο, που δημιουργήθηκε από το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Πειραιώς, βρίσκεται 1 χλμ νοτίως της Δημητσάνας και περιλαμβάνει το χώρο αρκετών από τις παλιές υδροκίνητες βιοτεχνίας της περιοχής.

Περισσότερες πληροφορίες στο κεφάλαιο Το Υπαίθριο Μουσείο Υδροκίνησης Δημητσάνας.

Το Παλιοχώρι

Χαμηλότερα από τη Δημητσάνα βρίσκεται το Παλιοχώρι, παλιός - όπως μαρτυρά και το όνομά του - αγροτικός συνοικισμός, σε θέση με εύφορα πλατώματα και πολλά νερά, όπου πιθανόν βρισκόταν και ο πυρήνας της αρχαίας Τεύθιδος ή τουλάχιστον ένας γεωργικός δορυφόρός της.

Πεζοπορία γύρω από τη Δημητσάνα

Ο τοπικός πεζοπορικός οδηγός της Δημητσάνας περιλαμβάνει αρκετές διαδρομές που εκκινούν, συγκλίνουν ή διέρχονται από τον οικισμό.

Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος