Εθνικός Δρυμός Σουνίου
Εθνικά Πάρκα της Ελλάδας
Εθνικός Δρυμός Σουνίου
Ακρωτήριο Σούνιο και ναός του Ποσειδώνα, το στολίδι του δρυμού
Πατήστε για μεγέθυνση
Ακρωτήριο Σούνιο και ναός του Ποσειδώνα, το στολίδι του δρυμού
Χώρος μεγάλων εντάσεων και στενών διόδων διαφυγής, η Αττική του 20ου αιώνα μετατράπηκε για την άγρια φύση από σταυροδρόμι σε αδιέξοδο: διαρκώς συρρικνούμενη κάτω από την επέκταση του οικιστικού πλέγματος, κερματισμένη στους απομονωμένους θύλακες που άφηναν πίσω τα δίκτυα συγκοινωνιών, αποκομένη από την Πελοπόννησο με ένα τεχνητό φράγμα, χάνοντας σταδιακά τα βουνά της από ραντάρ, κεραίες, καζίνο και τους παράκτιους υγρότοπους από τα μπάζα μιας ακατάσχετης επιθυμίας για δεύτερη κατοικία, η μεταπολεμική Αττική άρχισε να μοιάζει με ένα χαοτικό εργοτάξιο με διαδοχικές ημιτελείς οικοδομές και έρημες βιοτεχνίες.
Προσπαθώντας να αποσοβήσει τον κίνδυνο, η πολιτεία απάντησε με την προστασία ελάχιστων αλλά καίριων περιοχών κάτω από το γενικώς αποδεκτό και αποδεκτώς αποτελεσματικό πλαίσιο των Εθνικών Δρυμών.
Ο πυρήνας του Εθνικού Δρυμού
Έτσι, μετά την Πάρνηθα το 1961, το 1974, μια έκταση 42.500 στρεμμάτων που κάλυψε την παραθαλάσσια περιοχή στο Ν.Α άκρο της Αττικής, χαρακτηρίστηκε ως Εθνικός ∆ρυµός Σουνίου και οριοθετήθηκε σύµφωνα µε το Π.∆. 182/1974. Εξ' αρχής διευκρινίστηκε ότι η περιοχή του Σουνίου κυρήχθηκε ως ∆ρυµός, ελλείψει άλλου καταλληλότερου πλαισίου, όχι τόσο για τη βιοποικιλότητά της, όσο για τη γεωλογική ποικιλομορφία και τη µεταλλευτική ιστορία της. Αν και οι σκέψεις αυτές παρέβλεπαν την αξία της περιοχής για την ορνιθοπανίδα, τη χλωρίδα κλπ, το μέτρο, αν και αμφισβητήθηκε έντονα, κάλυψε, έστω ασθμαίνοντας, το τοπιολογικό πρόβλημα. Η κήρυξη του Σουνίου ως Εθνικό Δρυμό συνέβαλε καθοριστικά στη διάσωση της μεγάλης ημιφυσικής αυτής περιοχής από την οικιστική λαίλαπα που σάρωσε τη Νότια Αττική, διαφυλάσσοντας τη μεγάλη περιβαλλοντική και ιστορική αξία της.
Δεν υπάρχει ούτε μια σπιθαμή πέτρας της Λευρεωτικής που να μην έχει βαθιά χαραγένο το ανθρώπινο πέρασμα
Όπως όλοι οι Εθνικοί Δρυμοί της εποχής εκείνης, ο Εθνικός ∆ρυµός Σουνίου αποτελείται από έναν πυρήνα, δηλαδή μια ζώνη όπου αποτυπώνεται χαμηλότερη ένταση ανθρώπινων δραστηριοτήτων και επιβάλονται αυστηρότεροι όροι προστασίας, και μια περιφερειακή ζώνη, δηλαδή έναν περιμετρικό δακτύλιο, που περιλαμβάνει οικισμούς και άλλες χρήσεις και όπου εφαρμόζονται κατάλληλα προσαρμοσμένοι ρυθμιστικοί όροι.
Ο πυρήνας του Εθνικού ∆ρυµού Σουνίου περικλείει τις περιοχές: Άνω Σούνιο, Κάτω Σούνιο, Αγριλέζα, Σπιθαροπούσι και Σούριζα, την καρδιά δηλαδή των αρχαιολογικών χώρων του Σουνίου και των αρχαίων μεταλλείων. Η έκταση του πυρήνα είναι 5.250 στρέµµατα: ο Ε.Δ. Σουνίου είναι ο μικρότερος εθνικός δρυμός της Ελλάδας.
Η περιφερειακή ζώνη, που περιλαμβάνει το σύνολο της οριοθετημένης ζώνης, περικλείει τις περιοχές Άσπρο Λιθάρι, νησίδα Πάτροκλος, Μπότσαρη, Ανεµώνες, Νόρια, Λαγός, Έλαφος, Μπερτζέκο, Μεγάλα Πεύκα, Καµάριζα, Στεφάνι, Μαρκάτι, Συντερίνα, ∆ηµολιάκι, Χάρβαλο, Κάτω Πλάκα, Παλαιοκαµάριζα, Λουλουκούκι, Μονολίθι, Βίλλια, ∆ογάνι, ∆ιψέλιζα και Βραγόνι. Εδώ εντάσσονται πολλά αρχαία και μεταγενέστερα μνημεία, μια δεκάδα οικισμοί, ενδιαφέρονται γεωμορφολογικά στοιχεία, ιστορικοί τόποι και ζώνες υφιστάμενης και προβλεπόμενης έντασης οικονομικών δραστηριοτήτων.
Από το Μεγάλο Ριμπάρι μέχρι το Βελατούρι, ένα τοπίο του μόχθου και της ανάτασης, κάτω και πάνω από τη γη
Πατήστε για μεγέθυνση
Από το Μεγάλο Ριμπάρι μέχρι το Βελατούρι, ένα τοπίο του μόχθου και της ανάτασης, κάτω και πάνω από τη γη
Πενήντα χρόνια μετά την κήρυξή του, ο Εθνικός Δρυμός Σουνίου παραμένει για όλους ένα αίνιγμα πολλαπλών ερωτημάτων: οι περισσότεροι δεν ξέρουν που είναι, για ποιό λόγο δημιουργήθηκε, που είναι τα όρια του πυρήνα και της περιφερειακής ζώνης, τι, που και γιατί απαγορεύεται μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα παρεμβάσεων και αλλοιώσεων, και το κυριότερο, πως μπορούν να κατανοήσουν, να βιώσουν, να συγγενέψουν με το δρυμό.
Ο Εθνικός Δρυμός Σουνίου μοιάζει να μιλά μια γλώσσα της οποίας το λεξικό δεν έχει ακόμα δημοσιευτεί.
Περιοχές Natura στη Λαυρεωτική
Παρόλες τις εντάσεις - οικιστική επέκταση, διεκδικήσεις, πυρκαγιές - της πρώτης περιόδου, η Δασική Υπηρεσία και η οικεία Εφορία Αρχαιοτήτων κατάφεραν να διατηρήσουν τον έλεγχο της περιοχής και να αποτρέψουν την αλλοίωσή της. Επικουρικά, στο πλαίσιο των περιοχών Natura, μεγάλες εκτάσεις της Λαυρεωτικής οριοθετήθηκαν ως ζώνες προστασίας ή ειδικής διαχείρισης.
Περιοχές Natura στη Λαυρεωτική
GR3000005: Σούνιο, νησίδα Πατρόκλου και παράκτια θαλάσσια ζώνη
GR3000014: Περιοχή Λεγρενών - Νησίδα Πατρόκλου
GR3000017: Παράκτια και θαλάσσια ζώνη της Μακρονήσου
GR3000018: Κανάλι Μακρονήσου
Νησίδα Πατρόκλου, ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία του λαυρεωτικού τοπίου
Πατήστε για μεγέθυνση
Νησίδα Πατρόκλου, ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία του λαυρεωτικού τοπίου
Συγκεκριμένα, μια μεγάλη ενότητα (έκτασης 53.823 στρεμμάτων), που ενσωματώνει το σύνολο της έκτασης του Εθνικού Δρυμού Σουνίου, έχει αναγνωριστεί ως Ειδική Ζώνη Διατήρησης (SCI) με το όνομα Σούνιο, νησίδα Πατρόκλου και παράκτια θαλάσσια ζώνη (GR3000005).
Στα ανατολικά, ο Εθνικός Δρυμός εφάπτεται με μια νέα Περιοχή Ειδικής Προστασίας (SPA) με τίτλο Περιοχή Λεγρενών - Νησίδα Πατρόκλου και κωδικό GR3000014 (έκτασης 21198 στρεμ.). Η διπλή κάλυψη της νησίδας Πατρόκλου σχετίζεται με τις διαφορετικές διαχειριστικές λογικές των δυο τύπων κήρυξης (SCI και SPI).
Αντιθέσεις μιας γης που έχει ζήσει κάτω από πίεση
Πατήστε για μεγέθυνση
Αντιθέσεις μιας γης που έχει ζήσει κάτω από πίεση
Τέλος, το θαλάσσιο περιβάλλον ανατολικά του Λαυρίου και γύρω από τη Μακρόνησο καλύπτεται από τις περιοχές Natura Παράκτια και θαλάσσια ζώνη της Μακρονήσου (GR3000017, 36775 στρεμ.), που θεωρείται μια σημαντική περιοχή για τη Μεσογειακή φώκια (Monachus monachus) και Κανάλι Μακρονήσου (GR3000018, 44128 στρεμ.), που έχει αναγνωριστεί ως κρίσιμη περιοχή για τον Μύχο (Puffinus yelkouan). Πέντε συγκεκριμένες θαλάσσιες θέσεις οριοθετήθηκαν ως «ζώνες εναλίων αρχαιοτήτων».
Το ίδιο το νησί Μακρόνησος καλύπτεται από ποικίλα καθεστώτα προστασίας, με ισχυρότερα του «Ιστορικού Τόπου» (1989), της «περιοχής με Διατηρητέα Κτήρια» (1989) και του «Αρχαιολογικού Χώρου» (2019).
Πρόσφατα, όλη η περιοχή αναγνωρίστηκε ως Γεωπάρκο Λαυρεωτικής, οριοθετήθηκε και μαζί με τα άλλα 8 γεωπάρκα της Ελλάδας, εντάχθηκε στον Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων της Unesco. Καθότι οι στόχοι και το αντικείμενο του Γεωπάρκου δεν διαφέρει πολύ από εκείνα του συγκεκριμένου Εθνικού Δρυμού, οι δύο θεσμοί συγκλίνουν και εξελίσσονται αλληλοϋποστηριζόμενοι.
Φυσικό περιβάλλον
Μια κίτρινη Παπαρούνα (Glaucium flavum) μπροστά στον Προφήτη Ηλία Λαυρεωτικής
Η περιβαλλοντική αξία του Εθνικού Δρυμού Σουνίου είναι, ειδικά σήμερα που η Αττική δέχεται πιέσεις ισχυρότερες από ποτέ, είναι μεγάλη - μεγαλύτερη από όσο φανταζόμασταν την εποχή που θεσμοθετήθηκε. Αφήνοντας τα θέματα της γεωλογικής σημασίας και της μεταλλευτικής ιστορίας στο Γεωπάρκο και την ανάδειξη του ιστορικού και μνημειακού πλούτου στην Αρχαιολογική Υπηρεσία και τα μουσεία, στα επόμενα κεφάλαια κάνουμε μια προσπάθεια να συζητήσουμε τις πτυχές του βιοτικού περιβάλλοντος, όπως εντάσσονται στο ιδιόμορφο πλαίσιο της περιοχής.
Κείμενο και φωτογραφίες: Τ. Αδαμακόπουλος
topoguide Greece
Σουνιο και Λαυρεωτικη
Η Μικρή Αττική topoguide είναι έτοιμη να σας οδηγήσει σε όλη την Αττική μέσα από 65 πεζοπορικές διαδρομές και με τη βοήθεια περισσότερων από 1000 Σημείων Ενδιαφέροντος.
Μαζί με έναν εξαιρετικά λεπτομερή και ενημερωμένο χάρτη, η Μικρή Αττική topoguide περιλαμβάνει ένα ψηφιακό βιβλίο 60 σελίδων που παρουσιάζει όλες τις πτυχές της γεωγραφίας, της φύσης και του πολιτισμού της μοναδικής αυτής περιοχής.
Ταξιδέψτε με το Android smartphone σας μαζί με τη Μικρή Αττική topoguide, που περιλαμβάνεται ως τοπικός οδηγός στην εφαρμογή topoguide Greece. Αποκτήστε τη Μικρή Αττική ως αγορά εντός της εφαρμογής (in app purchase): θα τη βρείτε στην ομάδα της Αττικής.
Αν πάλι έχετε iPhone ή iPad, κατεβάστε τη Μικρή Αττική topoguide μέσα από τη γενική εφαρμογή πεζοπορικών περιοχών Topoguide Greece. Αποκτήστε τη Μικρή Αττική ως αγορά εντός της εφαρμογής (in app purchase): θα τη βρείτε στην ομάδα της Αττικής.
Ο οδηγός Μικρή Αττική topoguide προσφέρει off-line λεπτομερείς χάρτες με όλα τα στοιχεία που ενδιαφέρουν τον πεζοπόρο. Πάνω στο μονοπάτι, κάνει ενεργητική πλοήγηση κατά μήκος της διαδρομής, βοηθώντας τον να διατηρεί την πορεία του, ενώ προβάλλει τα Σημεία Ενδιαφέροντος του άμεσου περιβάλλοντός του.
